Dạo bước vườn thơ Nhật

Một duyên lành đã đưa mình đến quyển Thơ ca Nhật Bản của Nhật Chiêu, một tập sách nhỏ có phong vị tươi mát của mùa xuân, nồng nàn hương yêu và thơm ngát hương thiền.
Cứ tưởng tượng tác giả là một nghệ sĩ làm vườn tỉ mẩn, một hôm ta tình cờ ghé qua, gia chủ từ tốn ra đón tiếp và trò chuyện, rồi dẫn ta tản bộ quanh vườn – khu vườn thơ ca. Những bài thơ được trích dịch trong sách tràn đầy cảm thức về thiên nhiên bốn mùa và tình yêu, tinh tế và nhạy cảm như tính cách người Nhật. Nói không ngoa, những bài thơ be bé đó đẹp và thanh khiết như sương mai đọng mình trên ngấn lá.Ấn tượng nhất là 3 nhà thơ nữ: Komachi, Ise, Izumi. Họ trở về tro bụi lâu rồi, từ một ngàn năm trước, nhưng hồn thơ vẫn thơm ngát đến tận hôm nay. Hồn thơ đó tiết ra từ những trái tim cô đơn khao khát yêu đương, u sầu trước nỗi vô thường của tình người, của cái đẹp… nên gửi hết tâm tư vào mộng, vào cảnh sắc. Thử đọc vài bài thơ của Komachi:

Dù đi tìm người

Trong mơ vô tận

Những bước chân tôi

Đâu bằng một thoáng

Thấy nhau trong đời.

Image

Chỉ dám đi tìm người trong mơ, vì đời phũ phàng. Nhưng thà một lần được “thoáng thấy” hình hài bằng xương bằng thịt ấy, còn hơn trôi nổi trong những giấc mơ hư vô. Chỉ cần thoáng trông thấy thôi, để biết rằng đời mình không cô lẻ, chứ không dám mong được nắm tay người, hay ở bên người. Thật tinh tế.

Nhớ nhung người

Nên trong giấc ngủ

Đã tìm thấy nhau

Nếu biết là mộng

Không thức nữa đâu.

Mộng luôn luôn đẹp. “Không thức nữa đâu” như muốn hờn dỗi trách rằng cuộc đời không bao giờ được như người ta mơ ước, và hạnh phúc phải chăng cũng chỉ là mộng mơ?

Có một thứ nhạt phai

Mà không ai nhìn thấy

Bởi sắc ngoài còn tươi

Đóa hoa vô định ấy

Là trái tim con người.

Trái tim con người như đóa hoa đẹp và thơm. Nhưng ngay trong khoảnh khắc ta say mê vẻ đẹp đó, khoảnh khắc ngây ngất trong tình yêu, thì đóa-hoa-tim-người đã ẩn chứa quy luật vô thường của cuộc đời.

Tôi giờ lẻ loi

Thân như rong dại

Không rễ giữa đời

Dòng nước nào mời gọi

Thì trôi, hẳn sẽ trôi!

***

Lệ ai rơi

Trên cánh tay áo

Như là ngọc rơi

Còn tôi dù cố nén

Cũng thành con suối trôi.

“Thì trôi, hẳn sẽ trôi!” nghe như tiếng thở dài mệt mỏi, muốn buông xuôi trước nỗi buồn số phận. Những cô đơn bất an này, mấy ai không trải qua.

Thơ cổ mà không cổ chút nào. Có lẽ khát vọng và đam mê tình yêu muôn thuở vẫn nồng nàn, tươi mới. Ý thơ rất hiện đại và gợi cảm (có phải nhờ bản dịch hay?). Dù không ngân nga như lục bát, ta vẫn cảm được nỗi tuyệt vọng kín đáo.

Hai nhữ thi sĩ tiêu biểu còn lại là Ise và Izumi Shikibu:

Mỗi mùa đông tôi thấy

Tuyết kia trở lại

Mới tinh, trắng ngần

Còn tôi tê tái

Già từng mùa đông

(Izumi)

***

Từ kumano

Con thuyền xa biển

Ngày thêm xa bờ

Từ người xa vắng

Tôi càng bơ vơ

Bên đầm Naniwa

Những đốt vi lau

Ngắn như cuộc hẹn hò

Thế mà đời ta chẳng

Một lần tình hẹn nhau!

(Ise)

Rải rác khắp sách là rất nhiều bài thơ của các thi sĩ/thiền sư khác. Thơ họ rất đa dạng, mang màu sắc diễm ảo, chiều sâu tâm linh, cảm thức tịch liêu…

Ấn tượng thứ hai trong tập sách là Basho, cha đẻ của thơ haiku. Thơ Haiku là bản sắc cũng như là niềm tự hào của xứ sở mặt trời mọc. Haiku ưu ái, tôn kính những sinh vật nhỏ bé, bình thường trong tự nhiên, không những thế, haiku còn nâng chúng lên tầm cao của cái đẹp hồn nhiên, thanh nhã.

Ao cũ

Con ếch nhảy vào

Vang tiếng nước xao.

Trên cành khô

Cánh quạ đậu

Chiều thu.

Image

Một số bài khác tôi thích, quả thật rất khó chọn.

Quán bên đường

Các du nữ ngủ

Trăng và đinh hương

(Basho)

***

Dưới bóng cây

Trú mưa cùng bướm

Duyên trần ai hay.

(Issa)

***

Bao lời chúc mừng

Mùa xuân tôi vẫn

Thường thường bậc trung.

(Issa)

Một tập sách nhỏ nhưng rất “lợi hại”. Một mặt, nó khái quát những thành tựu thơ ca Nhật Bản và những thi sĩ/thiền sư có ảnh hưởng sâu rộng đến hậu thế. Mặt khác, ta có dịp đọc cả trăm bài thơ cổ mà tác giả Nhật Chiêu đã đưa vào theo chủ đề và thứ tự thời gian: Mười ngàn chiếc lá, Thơ mọc lên từ trái tim người, Trong thế giới u huyền, Dưới bóng hoa đào, Matsuo Basho và mộng giữa đồng hoang… Bạn có cảm thấy nhẹ nhàng, thanh thoát khi đọc lướt qua không?

Sách do của NXB Giáo Dục ấn hành năm 1998, nhìn rất “giáo khoa”, nhưng không khô khan và mang tính hàn lâm. Trái lại, qua lời diễn giải của “hướng dẫn viên” Nhật Chiêu, tôi bỗng thích văn học Nhật Bản. Cái hay của người viết sách là làm cho thơ cổ trở nên gần gũi với tâm hồn con người hiện đại, đặc biết đối với tôi, người hầu như không mua thơ.

P/S: Sao ngày xưa đi học chẳng quan tâm tới những cuốn như thế này.

Thơ do Nhật Chiêu dịch

Ảnh: erct.com

Advertisements

6 thoughts on “Dạo bước vườn thơ Nhật

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s